Κουκλοθέατρο: η μακραίωνη ιστορία του ανά τον κόσμο

Κουκλοθέατρο:  η μακραίωνη ιστορία του ανά τον κόσμο

Το κουκλοθέατρο είναι μια αρχαία μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης, η αφήγηση μίας ιστορίας από έναν άνθρωπο σε συνδυασμό με τη χρήση κούκλας. Ποια είναι όμως η μακραίωνη ιστορία του;

Η μακραίωνη ιστορία του κουκλοθέατρου ανά τον κόσμο

Το κουκλοθέατρο ως μορφή τέχνης πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες του σε αρχαίους πολιτισμούς, άνω των 3.000 ετών. Μερικές φορές υποστηρίζεται ότι οι κούκλες του κουκλοθέατρου  χρησιμοποιήθηκαν στις θεατρικές τέχνες ακόμη και πριν από την ύπαρξη των ηθοποιών.

Οι πολιτιστικές παραλλαγές του κουκλοθέατρου αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα σε πολλά μέρη του κόσμου, με διαφορετικούς τύπους που εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι και σήμερα μεταξύ άλλων στην Ιαπωνία, την Κίνα, τη Γερμανία, την Ινδονησία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Καθ’ όλη την ιστορία του κουκλοθέατρου, ορισμένες συγκεκριμένες κούκλες έγιναν διεθνείς εικόνες στην εποχή της τηλεόρασης, συμπεριλαμβανομένων των Howdy Doody, Lamp Chop και Jim Menson's Muppets.

Οι πρώτες κούκλες προέρχονταν πιθανότατα από την Αίγυπτο, όπου έχουν ανακαλυφθεί μαριονέτες από ελεφαντόδοντο και άργιλο. Οι μαριονέτες αναφέρονται γραπτώς ήδη από το 422 π.Χ. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Αριστοτέλης και ο Πλάτων αναφέρθηκαν και οι δύο στο κουκλοθέατρο.

Στην Ιαπωνία, χρησιμοποιούσαν κούκλες σε διάφορες τελετές σε ναούς. Οι Βιετναμέζοι δημιούργησαν τη μοναδική πρακτική του κουκλοθέατρου νερού, στην οποία οι ξύλινες φιγούρες φαίνεται να περπατούν πάνω σε νερό. Αφορμή ήταν οι πλημμύρες που είχαν γίνει εκατοντάδες χρόνια πριν στους ορυζώνες. Οι ινδονησιακές μαριονέτες είναι ένα άλλο παράδειγμα μιας παραδοσιακής λαϊκής παράδοσης. Τελετουργικές μαριονέτες χρησιμοποιήθηκαν επίσης σε αρκετούς προ-Κολομβιανούς ιθαγενείς σε αμερικανικούς πολιτισμούς.

Στη μεσαιωνική Ιταλία, οι μαριονέτες χρησιμοποιήθηκαν στην παραγωγή θεατρικών παραστάσεων από τη χριστιανική εκκλησία. Αργότερα, τα έργα του William Shakespeare εκτελέστηκαν μερικές φορές με μαριονέτες αντί των ηθοποιών.

Σύγχρονο κουκλοθέατρο

Αρχίζοντας στα τέλη του 20ού αιώνα, μια πολιτιστική νοοτροπία προέκυψε στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι μαριονέτες άρχισαν να χρησιμοποιούνται πειραματικά, με στόχο αποκλειστικά το κοινό ενηλίκων. Σε αυτές τις παραστάσεις μπορεί να υπάρχει συνδυασμός από ηθοποιούς και κούκλες ή μόνο ηθοποιοί σαν να ήταν μαριονέτες. Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνταν και μάσκες για να καλύπτουν οι ηθοποιοί το πρόσωπό τους, καθώς και άλλα αντικείμενα. Σήμερα, αυτό που περιγράφεται ως κουκλοθέατρο μπορεί να έχει διάφορες μορφές, ανάλογα με το μήνυμα που θέλει να περάσει στο κοινό.

Οι κούκλες του κουκλοθέατρου συνεχίζουν επίσης να χρησιμοποιούνται σε πολλές περιπτώσεις για να προσελκύσουν παιδιά και οικογένειες, είτε στην τηλεόραση είτε σε ζωντανές εμφανίσεις.

Όμως, το κουκλοθέατρο στον σύγχρονο κόσμο αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες. Το κοινό για τα παραδοσιακά λαϊκά θέατρα σχεδόν εξαφανίστηκε. Οι κούκλες θεωρούνται όλο και περισσότερο ψυχαγωγία μόνο για παιδιά. Σίγουρα τα παιδιά ανταποκρίνονται με μεγαλύτερο ενθουσιασμό και μία παράσταση κουκλοθέατρου παρέχει πολλά οφέλη σε αυτά.

Κουκλοθέατρο και τηλεόραση

Εκ πρώτης όψεως, η τηλεόραση φαίνεται να είναι ένα ιδανικό μέσο για κουκλοθέατρο και στην πραγματικότητα έχουν εμφανιστεί πολλές παραστάσεις κουκλοθέατρου στην τηλεόραση.

Πολλά προγράμματα που σχεδιάστηκαν για την τηλεόραση, συνδυάζοντας κούκλες με ανθρώπινους ερμηνευτές, σημείωσαν μεγάλη επιτυχία.  Ένα από αυτά δημιουργήθηκε από τον Jim Henson, το «The Muppet Show», το οποίο προσέλκυσε τεράστιο κοινό σε περισσότερες από εκατό χώρες μεταξύ του 1976 και του 1981.

Στην Ελλάδα προβαλλόταν στην τηλεόραση η «Φρουτοπία» του Ευγένιου Τριβιζά, όπου όλα τα σκηνικά και οι χαρακτήρες ήταν κούκλες κατασκευασμένες στο χέρι με μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια δίνοντας ζωή στα φρούτα και τα λαχανικά.

Κουκλοθέατρο στην εκπαίδευση

Ένα μεγάλο χαρακτηριστικό της εκπαίδευσης κατά τον 20ο αιώνα ήταν η εισαγωγή του κουκλοθέατρου στα σχολεία ως δραστηριότητα.

Όταν πρωτοεμφανίστηκε αυτή η δραστηριότητα, αρχικά δινόταν μεγάλη σημασία στην κατασκευή φιγούρων σύμφωνα με συγκεκριμένες μεθόδους και στην επίπονη προετοιμασία μιας παράστασης, έτσι ώστε το δημιουργικό κομμάτι να καθυστερεί πολύ και μερικές φορές να μην επιτευχθεί ποτέ.

Σήμερα, το κουκλοθέατρο έχει σημαντική θέση ανάμεσα στις δραστηριότητες ενός παιδικού σταθμού ή νηπιαγωγείου. Δίνει μεγάλη χαρά στα παιδιά και τους παρέχει πολλά οφέλη, αλλά από την άλλη είναι και κάτι που προβληματίζει πολλούς παιδαγωγούς για το αν είναι εύκολο να κάνει κάποιος κουκλοθέατρο στο νηπιαγωγείο και ποια είναι η προετοιμασία που χρειάζεται,  ώστε να δώσουν ένα αξιόλογο αποτέλεσμα στα παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Ένα είναι το σίγουρο. Μία παράσταση κουκλοθέατρου έχει να προσφέρει πολλά στην ανάπτυξη των παιδιών σε πολλούς τομείς.