Ο ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ για τη δίχρονη προσχολική υποχρεωτική εκπαίδευση

Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Βρεφονηπιαγωγών (ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ.) αποτελεί  την Πανελλήνια Επιστημονική και Επαγγελματική Οργάνωση των Παιδαγωγών, αποφοίτων των Τμημάτων Προσχολικής Αγωγής των  ΑΤΕΙ που εργάζονται στους Παιδικούς Σταθμούς όλης της χώρας.
 

Σε ανοιχτή επιστολή του ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ. προς Πρωθυπουργό, Κόμματα, Γονείς και Φορείς εκφράζεται η αντίθεσή του για την υποχρεωτικότητα στη φοίτηση των προνηπίων.
 

Σύμφωνα με τον ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ. η καθιέρωση της υποχρεωτικής φοίτησης στο νηπιαγωγείο για τα παιδιά ηλικίας 4χρόνων, που προβλέπεται στο άρθρο 33, παρ. 3, στο υπό ψήφιση Νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας «Ίδρυση Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και άλλες διατάξεις», είναι ένα μετέωρο βήμα εκπαιδευτικής πολιτικής, το οποίο παραβλέπει τη διεθνή πρακτική και τα επιστημονικά δεδομένα, θέτει εκτός διαλόγου τις οικογένειες, δεν λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ηλικίας και αποφασίζεται μονομερώς για την εκπλήρωση συνδικαλιστικών αιτημάτων μιας μερίδας εργαζομένων.
 

Οι κανονισμοί λειτουργίας Παιδικών Σταθμών και Νηπιαγωγείων
 

Οι παιδικοί σταθμοί της χώρας λειτουργούν με βάση τον Κανονισμό λειτουργίας 5/12/2017, ΦΕΚ 4249 τ.Β΄ και τα νηπιαγωγεία με βάση το
Προεδρικό Διάταγμα 79/2017. Το Προεδρικό Διάταγμα 79/2017 για την οργάνωση και λειτουργία των νηπιαγωγείων και των δημοτικών σχολείων, ενοποιεί ως προς τη λειτουργία το νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο. Αυτό από μόνο του είναι ένα δείγμα σχολειοποίησης.

 

Ανενεργός ο νόμος εδώ και 33 χρόνια
 

Η δίχρονη υποχρεωτική φοίτηση στο Νηπιαγωγείο έχει ψηφιστεί εδώ και 33 χρόνια με τον Ν.1566/85. Ο Νόμος αυτός, αν και δεν καταργήθηκε δεν εφαρμόστηκε ποτέ, γιατί η ίδια κοινωνία, η πολιτική και η πραγματικότητα τον άφησαν ανενεργό.
 

Επιστημονικές Έρευνες
 

Το θέμα της «υποχρεωτικής» προσχολικής εκπαίδευσης προφανώς και συνδέεται με την έναρξη της τυπικής εκπαίδευσης στη βάση αναλυτικών προγραμμάτων που δίνουν έμφαση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που απαιτούνται για την ένταξη του παιδιού στη σχολική ζωή του δημοτικού σχολείου.

Η έμφαση με άλλα λόγια δίδεται στην ανάπτυξη και κατάκτηση των λεγόμενων «σκληρών» δεξιοτήτων (hard skills) που συνδέονται, σε όσο πιο σύντομο χρόνο, με την κατάκτηση προγραφικών, προαναγνωστικών και προαριθμητικών δεξιοτήτων.

Ουσιαστικά η τάση αυτή, που αποτελεί και πολιτική επιλογή, προτεραιοποιεί την «σχολική ετοιμότητα» πολύ νωρίς στη ζωή του παιδιού (4 ετών) εις βάρος της αξίας και σημασίας του παιχνιδιού αφού αυτός είναι εκ των πραγμάτων ο ρόλος και ο τρόπος λειτουργίας του νηπιαγωγείου, (διότι αν δεν ήταν αυτός, δηλ. η έμφαση και η εστίαση στις σχολικές διαδικασίες, γιατί επιβάλλεται η υποχρεωτικότητα του;).
Προφανώς όμως μια τέτοια επιλογή «εκβιάζει» μια σταδιακή προσαρμογή και πορεία προς το σχολείο.

 

Επιζήμιες συνέπειες της υποχρεωτικότητας σύμφωνα με το Cambridge
 

Μεγάλη έρευνα που διεξήχθη από το πανεπιστήμιο του Cambridge (Cambridge Assessment, Cambridge University's exam board) είχε δείξει ότι όχι μόνο μπορεί να μην υπάρχουν αναπτυξιακά και μαθησιακά οφέλη από μια τόσο πρώιμη έναρξη της τυπικής εκπαίδευσης αλλά αντιθέτως να έχει μακροπρόθεσμες επιζήμιες συνέπειες, όπως άγχος και πίεση που βιώνεται από τα παιδιά τόσο μικρών ηλικιών, αύξηση της σχολικής διαρροής, μαθησιακές δυσκολίες, ενώ ο αντίκτυπος τους μπορεί να καταστεί ακόμα σοβαρότερος στις περιπτώσεις παιδιών ευάλωτων ομάδων, όπως για παράδειγμα παιδιά ασθενέστερων οικονομικά οικογενειών και μεταναστών.
 

Είναι χαρακτηριστικό δε το απόσπασμα της συγκεκριμένης μελέτης: «Τα παιδιά γύρω στην ηλικία των 4 ετών ενδέχεται να μην είναι επαρκώς έτοιμα για το περιβάλλον που θα αντιμετωπίσουν στην τάξη υποδοχής [reception class: αντίστοιχο του νηπιαγωγείου στο αγγλικό σύστημα], όπου θα πρέπει να διαχειριστούν όχι μόνο τις απαιτήσεις ενός αναλυτικού προγράμματος το οποίο μπορεί να μην είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους αλλά, επίσης, και έναν αριθμό προκλήσεων την κοινωνική και συναισθηματική τους προσαρμογή. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να προκαλέσουν στρες και άγχος».
 

Καθολικότητα και όχι υποχρεωτικότητα
 

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την φοίτηση των παιδιών σε προσχολικά περιβάλλοντα, παρότι αυτή είναι πολύ σημαντική, δεν τίθεται καθόλου το ζήτημα της υποχρεωτικής φοίτησής τους, τόσο στα κείμενα της Commission και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και στις διεθνείς εκπαιδευτικές έρευνες. Αυτό που εμφανίζεται ως αδιαπραγμάτευτο είναι το δικαίωμα της ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ όλων των παιδιών και η παροχή Ποιοτικής Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.
 

Σε καμία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υφίσταται η υποχρεωτική φοίτηση για τα τετράχρονα, εκτός του Λουξεμβούργου (όπου η λειτουργία των νηπιαγωγείων προσομοιάζει με αυτή των Παιδικών Σταθμών και επιπροσθέτως υπάρχουν 3 επίσημες γλώσσες στην εκπαίδευση).
 

Μόνο σε 5 χώρες ισχύει η υποχρεωτική εκπαίδευση στην ηλικία των 5 ετών, ενώ στις ισχυρότερες χώρες της ΕΕ που καταγράφονται ποσοστά σχεδόν καθολικής φοίτησης των παιδιών, σε όλες τις δομές προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης, όπως Βέλγιο, Γερμανία, Δανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Μάλτα, Ολλανδία, η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική!
 

Η Προσχολική Αγωγή σε άλλες χώρες
 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα μέτρα που έλαβε ο Πρόεδρος Obama για την καθολική –όχι υποχρεωτική!- φοίτηση των παιδιών στην προσχολική αγωγή (pre-K) προκάλεσαν έντονο διάλογο και αντιπαραθέσεις μεταξύ των άμεσα ενδιαφερομένων φορέων, με τους γονείς να προβάλλουν το δικαίωμά τους στην συμμετοχή του παιδιού τους στα προσχολικά κέντρα.
 

Η επιλογή να ανήκει στους γονείς
 

Ο διάλογος ανέδειξε διαστάσεις και προβληματισμούς που αφορούν το δικαίωμα των γονέων να αποφασίζουν οι ίδιοι εάν θα εντάξουν τα παιδιά τους σε δομές προσχολικής αγωγής.
 

Στην Αυστραλία, η οποία έχει ένα ενισχυμένο σύστημα προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης, εναπόκειται τη δικαιοδοσία του γονέα η συμμετοχή του παιδιού ηλικίας 4 χρόνων σε δομές προσχολικής αγωγής.
 

Στη Νέα Ζηλανδία ισχύει το ίδιο.
 

Στη Φινλανδία, όπου έχει αναπτυχθεί ένα υποδειγματικό εκπαιδευτικό σύστημα, τα παιδιά δεν πηγαίνουν υποχρεωτικά στο σχολείο πριν την ηλικία των έξι (6) χρόνων! Εκεί, έχει αναπτυχθεί ένα υποδειγματικό, επίσης, σύστημα παροχών προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης, ενιαίο για παιδιά ηλικίας 0-6 ετών, χωρίς υποχρεωτική φοίτηση, το οποίο πρόσφατα πέρασε στην εποπτεία του υπουργείου παιδείας.
 

Στη Μεγάλη Βρετανία ήδη από το 2009 εκφράστηκαν σοβαροί και έντονοι προβληματισμοί για το αν η έναρξη της τυπικής εκπαίδευσης από την ηλικία των 4 ετών έχει θετικά οφέλη για την ανάπτυξη και την ομαλή σχολική πορεία των παιδιών.

Η κυβέρνηση δέχθηκε σοβαρή πίεση από ομάδες διανοουμένων και σημαντικών προσώπων της βρετανικής ακαδημαϊκής και πολιτικής σκηνής να προχωρήσει σε αλλαγές του εκπαιδευτικού αυτού πλαισίου προκειμένου «να δοθεί χρόνος στα παιδιά να αναπτυχθούν ομαλά» και οι οποίοι ζητούν να παραταθεί η περίοδος της άτυπης, προσχολικής περιόδου όπου η έμφαση δίδεται στο παιχνίδι, έως την ηλικία των 7 ετών αντί των 4 ετών που είναι σήμερα.

Ανάλογος προβληματισμός διαπιστώνεται και σε άλλα κράτη που υιοθετούν ανάλογα μοντέλα και ως συνέπεια των σχετικών εκπαιδευτικών ερευνών και της κεκτημένης πλέον εμπειρίας απομακρύνονται από το συγκεκριμένο μοντέλο.

 

Η άποψη των Πανεπιστημιακών Καθηγητών
 

Η Γενική Συνέλευση των μελών ΔΕΠ του Τμήματος Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Εθνικού και Καποδιστριακού
Πανεπιστημίου Αθηνών εξέδωσε ψήφισμα σχετικά με την δυνατότητα καθιέρωσης της δίχρονης υποχρεωτικής φοίτησης στο νηπιαγωγείο,
καταθέτοντας παράλληλα τους προβληματισμούς της σχετικά με το θέμα αυτό.

 

Στο ψήφισμα μεταξύ άλλων αναφέρεται:
 

«Στη σημερινή δύσκολη οικονομική συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν μέτρα και να αποφευχθούν άλλα που θα πλήξουν και άλλο τις συνθήκες λειτουργίας των Νηπιαγωγείων και άρα την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα παιδιά προσχολικής ηλικίας.
 

Σε σχέση με την εξαγγελία για τη δίχρονη προσχολική υποχρεωτική εκπαίδευση (που μοιάζει ανέφικτη στις παρούσες οικονομικές συνθήκες) ο ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ. προτείνει:
 

  • να ληφθούν μέτρα που θα εξασφαλίσουν αρχικά τη δυνατότητα όλων των προνηπίων που οι οικογένειές τους επιθυμούν να φοιτούν σε δημόσια νηπιαγωγεία (κάτι που δεν ισχύει αυτή τη στιγμή λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων, ιδίως στα αστικά κέντρα). Προκειμένου να διασφαλιστούν αντίστοιχες με τους παιδικούς σταθμούς αναλογίες παιδιών‐ εκπαιδευτικών αυτό συνεπάγεται αύξηση του αριθμού των εκπαιδευτικών και σε ορισμένες περιπτώσεις αναζήτηση νέων χώρων στέγασης και  εξασφάλιση υλικοτεχνικής υποδομής, αλλά και ύπαρξη δεύτερης νηπιαγωγού στην τάξη για τα μεγάλα τμήματα.
     

Διαφορετικά στην παρούσα φάση (οικονομική συγκυρία) η θεσμοθέτηση δίχρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης χωρίς μια σειρά από αναγκαίες προϋποθέσεις μάλλον θα έχει ως συνέπεια την υποβάθμιση των συνθηκών φοίτησης των παιδιών (προνηπίων και νηπίων) αλλά και εργασίας των επαγγελματιών, και θα προσθέσει δυσκολίες κυρίως σε χαμηλά κοινωνικο-οικονομικά στρώματα που επωφελούνται από παροχές των παιδικών σταθμών».
 

Εκπαιδευτικές ανισότητες εξ απαλών ονύχων
 

Με την προώθηση της  υποχρεωτικής φοίτησης στα τετράχρονα παιδιά είναι ορατός ο κίνδυνος οι εκπαιδευτικές ανισότητες
να θεσμοθετηθούν! 
Διότι, η θεσμοθέτηση της υποχρεωτικής φοίτησης στην εκπαίδευση σημαίνει ότι το κράτος δεσμεύεται και αναλαμβάνει την υποχρέωση της προσβασιμότητας όλων των μαθητών στα σχολεία της περιοχής.

Στις περιπτώσεις που αυτά είναι απομακρυσμένα από την κατοικία των μαθητών αναλαμβάνει το κόστος μετακίνησης. Ποιες είναι οι γεωγραφικές συνθήκες στην Ελλάδα και πόσο εύκολα μπορεί ένα τετράχρονο παιδί να μεταφέρεται με κάθε μέσο συγκοινωνίας, με κάθε καιρό και σε οποιαδήποτε απόσταση, μόνο και μόνο για να φοιτήσει στο νηπιαγωγείο και όχι στον παιδικό σταθμό! Και ο γονιός θα συναινέσει σε όλο αυτό; Μήπως, τελικά, θα μείνει ο Νόμος χωρίς εφαρμογή στην πράξη;
 

Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε είναι αναγκαία και επιβεβλημένη η καθιέρωση ενός ενιαίου, δημόσιου και ποιοτικού πλαισίου προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης στη χώρα μας, στο οποίο θα έχουν καθολική και όχι υποχρεωτική πρόσβαση όλα τα παιδιά ανεξαρτήτως ηλικίας.

 

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη την ανοιχτή επιστολή του Πανελλήνιου Συνδέσμου Βρεφονηπιαγωγών ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ.

Σχετικά άρθρα 


Οι επιπτώσεις από την υποχρεωτική ένταξη των προνηπίων στην εκπαίδευση


Αν θέλεις να ενημερώνεσαι για θέματα που αφορούν την προσχολική εκπαίδευση και δημιουργική απασχόληση, κάνε εγγραφή στο newsletter μας.